बाँके क्षेत्र नं २ बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा उम्मेदवार बन्नु भएको नेपाली कांग्रेसका युवा नेता सुधान्शु कोइराला युवाहरुका बिच लोकप्रिय सारथि रहेका छन् । सुधान्शु कोइराला २०३२ साल माघ २ गते नेपालगञ्जमा जन्मिएका एक सक्रिय युवा हुन जो नेपाली काँग्रेस बाँकेका उदाउँदो युवा नेता पनि हुन्। उनले नेपालको लोकतान्त्रिक राजनीति र समाजसेवामा आफ्नो सक्रियता देखाउँदै आएका छन्। उनका बुबा स्वर्गीय अरुण कोइराला र आमा किरण कोइराला हुन् जसले उनलाई पारिवारिक सांस्कृतिक र सामाजिक मूल्यमा समृद्ध वातावरणमा हुर्काए। बाल्यकालदेखि नै उनी अध्ययनशील, सेवामुखी र राष्ट्रप्रेमी संस्कारले प्रभावित रहे अनि यही मूल्यले पछि उनलाई राजनीतिक क्षेत्रमा सशक्त रूपमा अघि बढ्न प्रेरणा दियो र आज नेपाली काङ्ग्रेस बाकेका सचीव पनि हुन । सुधान्शु कोइरालाले आफ्नो परिवारको साथ र मार्गदर्शनबाट जीवनका प्रारम्भिक चुनौतीहरू पार गर्दै राजनीतिमा प्रवेश गरेका हुन् ।
सुधान्शु कोइराला समकालीन नेपाली राजनीतिमा काङ्ग्रेसका सक्रिय अध्ययनशील र सम्भावनायुक्त व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्। उनी नेपालका ऐतिहासिक र प्रभावशाली कोइराला परिवारसँग सम्बन्धित भएकाले स्वाभाविक रूपमा उनको नाम राष्ट्रिय राजनीतिमा चासोका साथ लिइन्छ। नेपालमा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको इतिहास लेख्दा कोइराला परिवारको योगदान छुटाउन सकिँदैन। यही परम्पराको निरन्तरतामा कोइराला उदाएका छन्। उनी आबद्ध रहेको नेपाली काँग्रेस स्वयं नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनको मेरुदण्ड मानिन्छ। राणा शासनविरुद्धको संघर्षदेखि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना सम्मको यात्रामा काँग्रेसले खेलेको भूमिका ऐतिहासिक छ। यही वैचारिक धरातलमा हुर्किएका कोइरालाले राजनीति केवल सत्ताको खेल नभई सेवा उत्तरदायित्व र राष्ट्रनिर्माणको माध्यम हो भन्ने दृष्टिकोण राख्ने गरेका छन्। उनका अभिव्यक्ति र सार्वजनिक धारणा हेर्दा उनी लोकतान्त्रिक मूल्य विधिको शासन र संस्थागत अभ्यासलाई प्राथमिकता दिने नेताका रूपमा देखिन्छन्।
कोइराला परिवारको ऐतिहासिक विरासत उल्लेख नगरी सुधान्शु कोइरालाको चर्चा अपूर्ण हुन्छ। नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्रीहरू जस्तै मातृका प्रसाद कोइराला, बि.पी. कोइराला, गिरिजा प्रसाद कोइराला तथा सुशील कोइराला जस्ता व्यक्तित्वहरूले नेपालमा लोकतन्त्र संस्थागत गर्न ऐतिहासिक भूमिका खेले। विशेषतः बि.पी. कोइरालाको समाजवाद, राष्ट्रियता र प्रजातन्त्रप्रतिको अडान आज पनि नेपाली राजनीतिमा मार्गदर्शक सिद्धान्तका रूपमा उद्धृत गरिन्छ। यस्तै राजनीतिक चेतनाले भरिएको परिवेशमा हुर्किएका सुदान्शु कोइरालाले सानै उमेरदेखि राष्ट्र, राजनीति र समाजप्रतिको जिम्मेवारीबोध आत्मसात् गरेका देखिन्छन्। यद्यपि आजको युग वंशीय प्रभावभन्दा बढी व्यक्तिगत क्षमता र कार्यकुशलताको परीक्षा लिने समय हो। त्यसैले सुदान्शु कोइरालाका लागि पनि चुनौती यही हो परिवारको नामलाई निरन्तरता दिने मात्र होइन आफ्नै पहिचान र योगदान स्थापित गर्ने विश्वास गरिएको छ ।
राजनीतिक रूपमा उनी युवामुखी सोच बोकेका नेताका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्। नेपालको ठूलो जनसंख्या युवा वर्गले ओगटेको छ तर रोजगारी, अवसर र नीतिगत सहभागितामा उनीहरूको अपेक्षा अझै अधुरो छ। सुदान्शु कोइरालाले बारम्बार युवालाई राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा सार्थक सहभागिता दिनुपर्ने धारणा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनको विचारमा लोकतन्त्र केवल मतदानमा सीमित रहनु हुँदैन यसले युवाको सीप, नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई नीति निर्माणसँग जोड्नुपर्छ। आज नेपालले भोगिरहेको ठूलो चुनौती भनेको वैदेशिक पलायन हो। लाखौँ युवा विदेशमा श्रम गर्न बाध्य छन्। यस्तो अवस्थामा देशभित्र रोजगारी सिर्जना शिक्षा प्रणाली सुधार र प्रविधिमैत्री वातावरण निर्माण अपरिहार्य छ भन्ने आवाज उनी जस्ता नेताबाट उठ्नु सकारात्मक संकेत मानिन्छ। उनी संस्थागत सुदृढीकरण, पारदर्शिता र सुशासनमार्फत दीर्घकालीन विकास सम्भव छ भन्ने मान्यता राख्छन्।
सुधान्शु कोइरालाको राजनीतिक अभिव्यक्तिमा लोकतन्त्र र संविधानप्रतिको प्रतिबद्धता स्पष्ट देखिन्छ। २०७२ सालमा जारी भएको नेपालको संविधानले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्यो। तर संविधान जारी हुनु मात्र पर्याप्त होइन यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन नै मुख्य चुनौती हो। सुदान्शु कोइरालाले संघीय संरचनालाई व्यवहारमा बलियो बनाउन प्रदेश र स्थानीय तहलाई अधिकारसहित सशक्त बनाउन र विधिको शासनलाई व्यवहारमै उतार्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। लोकतन्त्रको सुन्दरता सहिष्णुता संवाद र समावेशितामा हुन्छ भन्ने सोच उनको सार्वजनिक धारणा र बहसहरूमा देखिन्छ। नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुधार्मिक देश भएकाले सामाजिक सद्भाव र सहअस्तित्व नै स्थायित्वको आधार हो। महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी र सीमान्तकृत समुदायको समान अवसर र सम्मान बिना समृद्धि सम्भव छैन भन्ने उनको विचारले समावेशी लोकतन्त्रको पक्षलाई बल दिन्छ।
यद्यपि राजनीति सरल मार्ग होइन। सुधान्शु कोइरालाले पनि आलोचना र चुनौतीहरूको सामना गर्नुपरेको छ। केहीले उनलाई वंशीय राजनीतिबाट आएको नेता भनेर टिप्पणी गर्छन्। नेपालमा राजनीतिक परिवारबाट आएका नेताप्रति सधैँ मिश्रित धारणा रहने गरेको छ। तर लोकतन्त्रमा अन्तत जनमत नै निर्णायक हुन्छ। यदि कुनै नेता जनतासँग जोडिन सकेन भने परिवारको नामले मात्र दीर्घकालीन सफलता सम्भव हुँदैन। यस अर्थमा सुदान्शु कोइरालाका लागि वास्तविक परीक्षा भनेको संगठन निर्माण जनतासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क र स्पष्ट नीतिगत दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नु हो। वर्तमान राजनीतिक परिदृश्य गठबन्धन आन्तरिक दलगत प्रतिस्पर्धा र बदलिँदो जनअपेक्षाले भरिएको छ। यस्तो अवस्थामा स्थिरता पारदर्शिता र परिणाममुखी राजनीति देखाउन सक्ने नेता मात्र टिकाउ बन्न सक्छ। यही सन्दर्भमा उनको भविष्य उनको कार्यशैली र जनविश्वासमा निर्भर रहनेछ।
सुधान्शु कोइराला सम्भावना र चुनौती दुवै बोकेका समकालीन युवा नेता हुन्। उनले बोकेको पारिवारिक विरासत एकतर्फ गौरवको विषय हो भने अर्कोतर्फ बाके २ मा निर्वाचनमा उठ्नु निकै ठूलो चुनौती हो नेपालको राजनीति अहिले पुस्तान्तरणको चरणमा छ पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा एकसाथ अघि बढ्नुपर्ने समय हो। यदि सुधान्शु कोइरालाले लोकतान्त्रिक मूल्यप्रतिको प्रतिबद्धता युवामुखी सोच, समावेशी दृष्टिकोण र सुशासनप्रतिको अडानलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्न सके भने उनी भविष्यमा प्रभावशाली नेतृत्वका रूपमा स्थापित हुने निश्चितै छ । देशले अहिले स्थायित्व, आर्थिक समृद्धि र विश्वासयोग्य नेतृत्व खोजिरहेको छ। यस्तो घडीमा विचार, विवेक र इमानदारीका साथ अघि बढ्ने नेतृत्वको आवश्यकता छ। सुदान्शु कोइरालाले आफ्नै पहिचान, स्पष्ट नीति र जनसेवामुखी दृष्टिकोणमार्फत नेपाली राजनीतिमा सार्थक योगदान दिन सकुन
यही अपेक्षा र शुभकामना दिन सकिन्छ ।
(लेखक बिगत लामो समय देखि हरित अभियान चलाएका सामाजिक व्यक्ति हुन )
